De Nederlandse overheid moet haar informatie niet langer vooral digitaliseren, maar daadwerkelijk informatiseren. Dat betogen Kees Verhoeven en Martijn Aslander in een opiniestuk in de Volkskrant van 17 juni 2026. Volgens de auteurs kan de overheid pas responsief en digitaal soeverein worden als informatie wordt opgeslagen in bestandsformaten die computers goed kunnen uitlezen.
Verhoeven, onafhankelijk techexpert en voormalig D66-Kamerlid, en Aslander, technologiefilosoof en trekker van de Pilot Informatie Autonomie, stellen dat veel problemen bij de overheid niet alleen voortkomen uit falende ICT-systemen of een gebrekkige informatiehuishouding. Volgens hen ligt er een fundamenteler probleem onder: het gebruik van verkeerde bestandsformaten.
In het opiniestuk wijzen zij op eerdere digitale hoofdpijndossiers, zoals de toeslagenaffaire, de hersteloperatie in Groningen, discriminerende algoritmen en problemen bij het UWV. Burgers en rechters krijgen volgens de auteurs vaak te maken met grote hoeveelheden ongestructureerde documenten, waardoor besluiten moeilijk navolgbaar en controleerbaar zijn. Dat ondermijnt volgens hen de democratische rechtsstaat.
De auteurs maken onderscheid tussen digitaliseren en informatiseren. Digitaliseren betekent volgens hen dat een papieren werkelijkheid wordt omgezet naar digitale documenten, zoals Word-bestanden of pdf's. Informatiseren gaat een stap verder: informatie wordt zo opgeslagen dat computers begrijpen wat de inhoud betekent en ermee kunnen redeneren. Daarvoor zijn open en computeruitleesbare bestandsformaten nodig, zoals .txt, .md of .csv.
Volgens Verhoeven en Aslander moet de overheid minder blind inzetten op kunstmatige intelligentie en juist investeren in informatie-autonomie. Daarmee bedoelen zij dat overheidsorganisaties hun informatie zelf kunnen doorzoeken, controleren en gebruiken, zonder afhankelijk te zijn van grote softwareleveranciers.
In de praktijk wordt al geëxperimenteerd met deze aanpak. In de Pilot Informatie Autonomie doen onder meer de Belastingdienst, het UWV en de politie mee. Volgens de auteurs liet een voorbeeld binnen het UWV zien dat een overzicht dat normaal weken werk kostte, in twintig minuten kon worden gemaakt dankzij beter bruikbare bestandsformaten.
De auteurs pleiten ervoor om bij elke nieuwe aanbesteding vast te leggen dat systemen informatie computeruitleesbaar moeten opleveren. Dat zou de overheid minder afhankelijk maken van dure softwareleveranciers en beter in staat stellen om burgers transparant, zorgvuldig en volgens rechtsstatelijke principes te behandelen.
Bron: Publiek Denken, 17 juni 2026. Gebaseerd op het opiniestuk van Kees Verhoeven en Martijn Aslander in de Volkskrant.
← Terug naar Bevindingen