Tijdens de pilot delen we wat we leren. Hieronder een eerste set inzichten en sprekende voorbeelden. Interviews, blogs en andere artikelen volgen gedurende het traject.
iBestuur over hoe de Pilot Informatie Autonomie met dedupliceren, Markdown en agentic AI overheidsinformatie razendsnel doorzoekbaar maakt, met reacties van het UWV, de Politie en de KNVI.
Van Duuren Media kondigt het boek van Martijn Aslander aan: informatieautonomie als aanvulling op datasoevereiniteit. Gesloten documentformaten maken de overheid afhankelijk en duur. Met voorbeelden als Wigo4it, GOV.UK en Logius laat het boek zien hoe informatie duurzaam toegankelijk blijft, zonder grootschalige systeemvervanging.
Het opiniestuk van Kees Verhoeven en Martijn Aslander: de informatieproblemen van de overheid zijn pas te repareren als de keuze voor het bestandsformaat bespreekbaar wordt. Investeer niet in AI, maar in IA: informatiearchitectuur.
Kees Verhoeven en Martijn Aslander betogen in de Volkskrant dat de overheid pas digitaal soeverein wordt als informatie in computeruitleesbare bestandsformaten wordt opgeslagen, met de Pilot Informatie Autonomie als praktijkvoorbeeld.
Onderzoeker Frank Meeuwsen over zijn dagboekonderzoek naar informatiegebruik, en over de oplossingen die collega-onderzoekers bedachten: een Markdown-browser zonder installatie en Markdown Redact voor het veilig weglakken van Woo-documenten.
Oud-burgemeester en Nationaal Commissaris Digitale Overheid Bas Eenhoorn over een halve eeuw digitalisering, de afhankelijkheid van grote techbedrijven, en waarom vindbaarheid van data letterlijk van levensbelang kan zijn.
Projectdirecteur Peter Ros over het handelingsperspectief van de pilot, het heroïnemodel van vendor lock-in, Markdown als opslagformaat, en zijn wens voor een maatschappelijk debat over de verborgen kosten van informatie.
Digitaliseren is een papieren werkelijkheid op een scherm zetten: een formulier wordt een webformulier, een ordner een map op een schijf. Informatiseren gaat een stap verder en maakt de informatie los van het document, zodat een computer begrijpt wat de inhoud betekent en erover kan redeneren. Dertig jaar lang hebben we vooral gedigitaliseerd. Die ene gemiste stap, het informatiseren, is precies waar de meeste problemen vandaan komen.
Bijna alle IT- en informatieproblemen komen terug op één onopvallend feit: we bewaren onze informatie in formaten die gemaakt zijn om te printen, zoals Word, PDF en Excel. Een computer kan die niet lezen zonder de software die ze ooit maakte. We hebben dertig jaar gedigitaliseerd, papier op een scherm gezet, maar niet geïnformatiseerd: de informatie zelf is nooit losgemaakt van de drager.
Parsen is wat een computer doet als hij de bouwstenen van een bestand probeert te herkennen. Platte tekst leest hij zo: wat er staat, ziet hij. Een Word- of PDF-bestand moet hij eerst ontleden, en dat raden gaat geregeld mis. Wie dit ene woord kent, begrijpt in één keer waarom je wél bij je eigen informatie kunt, of juist niet.
Datasoevereiniteit gaat over wie er bij je informatie kan. Informatieautonomie over of jij er zelf bij kunt. Je servers naar Nederland halen lost het tweede niet op zolang je informatie opgesloten zit in formaten die een computer niet kan lezen. Soevereiniteit kan worden afgenomen, autonomie niet, want die zit in het formaat zelf.
Sinds 2011 publiceert de Britse overheid op GOV.UK in Govspeak, een variant van markdown. Tweeduizend ambtenaren publiceren er dagelijks in. Een pensioenpagina bijwerken kost zeven minuten in plaats van veertig, en het Government Digital Service bespaarde naar eigen opgave meer dan een miljard pond.
Wigo4it verwerkt jaarlijks 2,2 miljard euro aan inkomensvoorzieningen voor de vier grote steden, op open, tekstgebaseerde formaten. Het budget daalde van 36 naar 19 miljoen, de tijd om een nieuwe werkomgeving op te zetten van drie maanden naar twee uur, en de organisatie werd tweemaal uitgeroepen tot World-class Workplace.
In 1971 begon Michael Hart boeken op te slaan in platte tekst. Vijfenvijftig jaar later is dat werk nog steeds leesbaar, terwijl modernere formaten van toen grotendeels onleesbaar zijn geworden. Eenvoud en openheid maken informatie duurzaam.
In een werksessie van de pilot bouwde Joost Plattel, een van onze onderzoekers, op machineleesbare data een volledig overzicht van openstaande Woo-verzoeken: wie, wanneer, in welk stadium en hoe lang al wachtend. Met een script op zijn eigen laptop, in een kwartier. Werk waar een organisatie eerder dagen of weken mee bezig was.
