Martijn Aslander, initiatiefnemer van de Pilot Informatie Autonomie, stelt dat overheidsinformatie beter kan worden vastgelegd, geordend en teruggevonden in het bestandsformaat Markdown. “Wij zijn hier iets wezenlijks anders aan het doen met informatie dan wat mensen kennen,” verklaart hij, “en we zijn elke keer stomverbaasd hoe snel het gaat.”

Een kernidee van Aslanders informatiesysteem ThetaOS is dat informatie niet in de data zelf zit, maar in de verbindingen tussen data. Dat proces noemt hij informatiseren: informatie met elkaar verbinden.

Ondernemer en voormalig Tweede Kamerlid Kees Verhoeven ondersteunt het initiatief als ambassadeur. Hij is betrokken samen met voormalig regeringscommissarissen Bas Eenhoorn en Arre Zuurmond, en cyberveiligheidsexpert Brenno de Winter.

Juristen van het UWV onder de indruk

Nico de Lange, business consultant bij het UWV, werkt aan de Wet open overheid (Woo). Hij beschrijft hoe AI-analyse in twintig minuten werk opleverde waaraan een data-analist weken bezig zou zijn. De juridische afdeling was onder de indruk van het resultaat.

Dedupliceren

Aslanders systeem begint met dedupliceren: het rigoureus ontdubbelen van gegevens. Hij illustreert het met zijn Gmail-archief: “Ik maak er één Kees Verhoeven van” in plaats van 9000 losse vermeldingen. Dat reduceert de data drastisch: “dan kun je 90 procent weggooien.”

Geschiedkundige Monique Brinks van WO2Net merkt op dat het systeem sporen opdiept die zij zelf nog niet had gezien. Zij verwacht de komende jaren veel nieuwe ontdekkingen.

Machineleesbaar

Het tweede uitgangspunt betreft de bestandsformaten. “Waarom zijn taalmodellen zo snel? Omdat alle AI-partijen hun informatie in het outputformaat Markdown bewaren,” legt Aslander uit.

Markdown is een moderne, gestructureerde variant van het tekstbestand waarin opmaak en metadata zijn opgenomen. Daardoor kunnen computers de gegevens zelf uitlezen.

“De eerste impuls is om te denken dat een organisatie niet zonder Word kan, maar dat blijkt mee te vallen,” zegt Verhoeven. “We kunnen bijvoorbeeld prima zwartlakken zonder Word-software.”

Het systeem maakt een database van platte tekst met optical character recognition (OCR) en automatische patroonherkenning. “In dit proces gaat geen enkele betekenis verloren,” stelt Aslander. Complete bibliotheken passen op zijn laptop in slechts 300 MB.

Betrouwbaarheid

Op de vraag naar betrouwbaarheid antwoordt Aslander dat agentic AI zijn kracht ontleent aan het crosschecken van bronnen. Meerdere AI-bots kunnen informatie via verschillende bronnen verifiëren.

Beter zicht op overlap en witte vlekken

Wouter Bronsgeest, duovoorzitter van de Koninklijke Nederlandse Vereniging van Informatieprofessionals (KNVI), stelt dat door de manier waarop Aslander informatie letterlijk zichtbaar maakt, ook beter zicht ontstaat op de overlap én de witte vlekken in de informatie.

Aslander onderscheidt zijn aanpak van retrieval-augmented generation (RAG): “Wat wij doen is veel eleganter: extreem gestructureerd informatie ontwerpen.” Hij betoogt dat slechts twee procent van het systeem uit AI bestaat.

Pilotdeelnemers

Bij de Pilot Informatie Autonomie zijn negen teamleden en diverse overheidsinstellingen betrokken: het UWV, veiligheidsregio's, de Belastingdienst, de Politie en verschillende archieven. De eerste fase onderzocht de haalbaarheid van andere families bestandsformaten.

Vrijdenker

Aslander en Verhoeven zien gigantische implicaties, van het aardbevingsdossier tot het Toeslagenschandaal. Aslander zegt in een uur dingen boven water te krijgen waar honderd consultants maanden over doen.

Wat is er nodig om het systeem bij de overheid ingeburgerd te krijgen? Aslander: “Institutioneel lef. Iemand moet ja zeggen in plaats van nee.”

Anne Jan Oosterheert, directeur Digitale Transformatie bij de Politie, benadrukt dat informatieautonomie een voorwaarde is voor goed politiewerk, omdat het helpt om data en informatie vanuit strategisch perspectief te benaderen.

Verhoeven verklaart waarom Aslander slaagt waar grote techbedrijven falen: “Martijn is een vrijdenker, hij denkt niet vanuit een marktmodel.” Softwareleveranciers hebben er geen belang bij om data te ontdoen van hun merkgebonden lagen.

Misbruik?

Op vragen over misbruik antwoordt Aslander dat zijn rol is om dit soort technologieën te duiden en te laten zien wat er gebeurt. Verhoeven, die doorgaans geneigd is in risico's te denken, voelt weinig weerstand: “Na twintig jaar ICT-ellende bij de overheid vind ik dat een fijn idee.”

De Pilot Informatie Autonomie verloopt in fases van zes maanden, met het volgende moment op 30 november. Bij voldoende belangstelling volgt een vervolgfase. Op 26 juni 2026 verscheen Aslanders boek Informatieautonomie: de ontbrekende voorwaarde voor datasoevereiniteit in een tijdperk van vendor lock-in en AI.

Bij het oorspronkelijke iBestuur-artikel hoort een podcastaflevering.

Beluister de podcast op Spotify

Dit artikel van Marjolein van Trigt verscheen op 29 juni 2026 op iBestuur.

← Terug naar Bevindingen