Projectdirecteur Peter Ros legt uit waar de Pilot Informatie Autonomie voor hem voor staat: ‘We willen mensen een handelingsperspectief bieden, maar ook iets praktisch meegeven. Een stukje software bouwen dat een probleem voor ze oplost. Niet om te verkopen of aan te bieden, maar om te laten zien dat het kan. Maar we adviseren ze niet welke software ze uiteindelijk moeten gaan gebruiken. We zeggen niet: “Je moet van Microsoft af.” Wij willen slechts laten zien dat er een andere wereld is, buiten alle vendor lock-ins. Een wereld waarin we onze informatieautonomie terug kunnen grijpen. Waarin we duurzaam, open source, onafhankelijk en efficiënt met data om kunnen gaan.’
‘Kijk,’ doceert hij geduldig, ‘we hebben nooit met elkaar geleerd hoe we met informatie moeten omgaan. Die informatie is dertig, veertig jaar geleden met de komst van het internet geëxplodeerd. Vervolgens hebben we alles wat we deden vanuit de kantooromgeving naar softwarepakketten gekopieerd, tot aan het prullenbakje en het staande A4'tje aan toe. Daar omheen zijn we hele pakketten gaan bouwen, maar we hebben nooit besproken: wat zijn we nou met informatie aan het doen? Hoe kan ik het vangen, filteren, verrijken en weer delen? Het ging altijd alleen maar over: hoe kan ik makkelijker knippen, plakken en opmaken?’
‘Wat wij in deze pilot gaan doen is onderzoeken wat voor alternatieven er zijn. Omdat we merken dat mensen zo vastzitten in de wereld van Microsoft of de wereld van Google. Want je koopt geen computer, je koopt je afhankelijkheid. Dat is geweldig, echt briljant allemaal. Maar het is ook het heroïnemodel: je krijgt het eerst gratis en als je er eenmaal afhankelijk van bent, dan moet je gaan betalen en kun je er niet meer vanaf. Het is ook bewezen dat als mensen iets op hun manier gebruiken, ze zich moeilijk kunnen voorstellen dat ze een andere manier kunnen gebruiken. Je kent dat experiment uit de jaren vijftig misschien wel. Je geeft mensen een bakje punaises, een kaars en zegt: “Dit bakje moet tegen de muur aan met de kaars erin.” Dan gooien mensen massaal dat bakje leeg en gaan ze met kaarsvet proberen om dat bakje tegen de muur te plakken.’
‘Als je ze een kaars, een leeg bakje en drie losse punaises geeft, dan gaan die mensen opeens de punaises gebruiken om het bakje aan de muur vast te maken. En dat werkt wél.’
Peter doelt op het kaarsprobleem van Duncker, een klassiek psychologisch experiment dat functionele fixatie aantoont: de neiging om een voorwerp alleen te zien in zijn vertrouwde functie.
De keuze om zich voor deze pilot op overheden (gemeentes, het UWV, de politie) te richten is voor Peter logisch: ‘Als jij een keuze moet maken waar de meeste winst te behalen is op het gebied van informatie-opslag, zou jij dan het bedrijfsleven kiezen of de overheid? Ik denk overigens dat onze aanpak bij grote bedrijven ook werkt, maar wij zien het niet als onze maatschappelijke taak om iets te doen waardoor die bedrijven meer winst maken.’
Dan, iets zachter: ‘Mag je een mooie anekdote vertellen? De politie doet mee met drie verschillende afdelingen. Die moeten echt anders omgaan met informatie, dat zeggen ze zelf ook. Toen kreeg ik de inkoopvoorwaarden opgestuurd: vier regels tekst in … PowerPoint, haha! Daar is nog een wereld te winnen.’
Minder dingen vastleggen en opslaan, dat zou ook een middel kunnen zijn om de informatie-obesitas te bestrijden, maar daar wil Peter nog niet aan: ‘Dat is niet onze focus. Onze focus is: hoe zorgen we dat we het aan de voorkant anders gaan organiseren? Daarvoor moeten we eerst kijken naar de informatie. Wat is het? Hoe verwerken we het? We hebben mensen gevraagd om een dagboekje over hun informatiegebruik bij te houden. Waar lopen ze nu tegenaan? Daar komen vragen uit voort. Dat waren er eerst 30, maar als je met nerds werkt, wordt het vanzelf 42.’
Een van de uitgangspunten van de pilot is verder het gebruik van Markdown als opslagformaat. Peter: ‘Omdat Markdown voldoet aan waar wij vinden dat informatie aan moet voldoen. Het kost niet alleen heel weinig opslagruimte, het is ook nog eens platformonafhankelijk. Je kan het openen met software van veertig jaar geleden. En het lijkt mij heel vreemd als je het niet kunt openen met de software van over veertig jaar. Het is namelijk gewoon een methode die aan de basis ligt van het opslaan van informatie.’
‘Wat zou ik ook heel graag met deze pilot willen veroorzaken,’ besluit Peter, ‘is een maatschappelijk debat. Dat meer mensen zich gaan realiseren wat de verborgen kosten zijn van onze informatie. Mijn ideaalbeeld is een item bij Lubach over informatieautonomie. Dat een heel groot publiek eens, met cijfers, ziet hoe groot dit probleem eigenlijk is. Wij hebben het hier al heel lang over, maar voor het eerst hebben we de wind mee. Er zijn veel meer mensen die zien wat er eigenlijk aan de hand is.’
← Terug naar Bevindingen